Różne drogi szczęścia wybranych bohaterów literackich.
I. Określenie problemu:
Dążenie do szczęścia jest wpisane w życie człowieka.
Każdy w indywidualny sposób określa, czym dla niego jest szczęście.
Pojęcie szczęścia uwarunkowane jest rzeczywistością, w której jednostka żyje.
Ukazywanie dróg do osiągnięcia zadowolenia jednym z celów literatury pięknej.
II. Kolejność prezentowanych argumentów:
Pojęcie szczęścia jako pozytywnej wartości w życiu człowieka.
Mazowiecka wieś Szczęście a definicja Arkadii.
Konrad Wallenrod jako przykład szczęścia tragicznego:
poświęcenia szczęścia osobistego dla szczęścia ogółu;
patriotyzm czyli szczęście narodu celem najważniejszym romantycznego bohatera;
wiara w pamięć o bohaterach osiągnięciem szczęścia doskonałego w ujęciu romantyzmu.
Jan Kochanowski i renesansowe szczęście codzienne:
dom rodzinny i jego wartość we fraszce „Na dom w Czarnolesie”;
zdrowie podstawą ludzkiego szczęścia – fraszka „Na zdrowie”;
świat w jasnych, humanistycznych barwach Pieśni IX.
Mały książę i szczęście jako wartość najwyższa:
rola Róży w zdobywaniu przez chłopca wiedzy;
lis symbolem duchowej wartości;
szczęście najwyższą ideą duchową człowieka.
Wnioski:
Motyw poszukiwania i definicja szczęścia jest obecny w literaturze wszystkich epok. To motyw ponadczasowy.
Człowiek, bohater literacki, podmiot liryczny poszukuje własnej drogi do szczęścia, bez względu na swe pochodzenie czy życiowe doświadczenie.
Pojęcia szczęścia nie da się zmierzyć jedną miarą. To, co dla jednych jest najwyższą wartością szczęścia, dla innych stanowi wartość mniej istotną.
Prawdziwe szczęście to obecność obok nas drugiego człowiek.
Każdy idzie własną drogą do swej Arkadii.
Czy jest szczęście? Każdy z nas dąży do niego, pragnie być szczęśliwym. Według internetowej encyklopedii szczęście to pozytywna emocja, spowodowana doświadczeniami ocenianymi przez człowieka jako dobre. A co jest dobre dla człowieka? O tym decyduje on sam, rzeczywistość, w której akurat żyje, a która to pozwala mu zdobyć określone tylko dla niego - doświadczenia.
Mieć szczęście oznacza sprzyjający zbieg, splot okoliczności, odczuwać szczęście to chwilowe odczucie bezgranicznej radości, przyjemności, euforii, zadowolenia, upojenia.
Szczęście w życiu ludzkim ma zatem bardzo szeroką wymowę. Jest ono wartością, której istnienie przyczynia się do prawidłowego rozwoju osobowości człowieka. Praktycznie każdy wytacza sobie za życia cel, któremu pozostaje wierny i o którego zrealizowanie zabiega. Spełnienie tego celu przyczynia się do zapewnienia człowiekowi wewnętrznego samozadowolenia, do osiągnięcia szczęścia.
Mimo bardzo pozytywnego znaczenia słowa „szczęście” w naszym kraju znajduje się jedynie tylko jedna miejscowość o tej nazwie. Wieś Szczęście położona jest w województwie mazowieckim, w gminie Zwoleń. Nie wiemy, czy mieszkańcy Szczęścia są szczęśliwi, nie wiemy również, czy owa wieś jest współczesną Arkadią czyli mityczną krainą beztroskiej radości. Prawdziwa Arkadia mieściła się w środkowej części greckiego Peloponezu, zaś mieszkańcy tego kraju zajmowali się wypasem bydła, uprawą pszenicy i winnej latorośli. Dzięki literaturze stała się symbolicznym obrazem idealnego kraju, miejsca wiecznej szczęśliwości .
W kulturze chrześcijańskiej odpowiednikiem Arkadii jest Eden - rajski ogród. Adam i Ewa zostali z niego wygnani, ale raj pozostał idealny, nie skalany grzechem.
Jak zatem wynika z przedstawionych informacji, ideał szczęśliwego życia wpisany jest od najdawniejszych czasów w literaturę i kulturę tworzoną przez człowieka. Każdy jednak utwór literacki prezentował inne pojęcie szczęścia.
Dzisiaj zaprezentuję Państwu trzy z nich. Rozpocznę od najbardziej tragicznego, gdyż szczęście takie być również może. Jego uosobieniem jest Konrad Wallenrod, bohater powieści poetyckiej Adama Mickiewicza.
„Szczęścia w domu nie znalazł, bo go nie było w ojczyźnie” – napisał Mickiewicz o swym bohaterze. Czy rzeczywiście?
Walter Alf vel Konrad Wallenrod jest Litwinem, który jako dziecko został porwany przez krzyżaków. Wychowywany w zakonie nie stracił własnego poczucia narodowości dzięki wajdelocie litewskiemu – Halbanowi. Konrad ma żonę Aldonę, córkę Kiejstusa króla Litwy, którą poznał goszcząc na jego dworze po ucieczce z Zakonu. Do tego zakonu jednak wraca, by drogą podstępu i zdrady, doprowadzić Krzyżaków do klęski. Płaci za nią wysoką cenę: porzuca ukochaną żonę, przez lata przebywa wśród wrogów i nie może być sobą. Wszystko to robi w imię miłości do ojczyzny – Litwy, w imię szczęścia swego narodu. Świadczy to o jego wielkim patriotyzmie. Przedkłada naród i ojczyznę przed rycerski honor i posłuszeństwo złożone zakonowi. Czyni to w pojedynkę, na sobie skupiając losy swojego państwa. Początkowo jest rozdarty wewnętrznie miedzy narodem, honorem i służbą zakonowi, a swoją żoną. Wybiera służbę ojczyźnie, pragnie uszczęśliwić innych. Zatem nie szczęście w postaci rodziny, obecność ukochanej kobiety pisana była Konradowi. Jako prawdziwy romantyk rozumiał szczęście jako poświęcenie się w imię miłości Ojczyzny.
„Słodszy wyraz nad wszystko, wyraz miłości, któremu
Nie masz równego na ziemi, oprócz wyrazu – ojczyzna”
Jego czyny i oddanie życia za naród, dokonanie świadomego wyboru między szczęściem osobistym, a szczęściem ogółu to definicja szczęścia tragicznego.
Konrad Wallenrod jawi się nam jako jednostka uwikłana w trudne, tragiczne dylematy moralne i w rzeczywistość historyczną, która decyduje o jego przyszłych losach. Jest dowodem na to, iż pojęcie szczęścia zależy od rzeczywistości, która nas otacza. Lata litewskiej niewoli pod krzyżackim batem to czas na walkę i poświęcenie, radość rodaków ze zwycięstwa ma większe znaczenie niż radość osobista. Mickiewicz również żył w czasach, kiedy patriotyzm stał się wartością nadrzędną. Jego bohater, średniowieczny rycerz, był tak naprawdę typowym bohaterem epoki romantyzmu. Wyrzekł się osobistego szczęścia oraz litewskiego tronu, skazał dobrowolnie na tułaczkę, by ratować kraj przed zagrożeniem ze strony zakonu. Przeklinał swój los i przeznaczenie, które nad nim ciążyło i go determinowało. ...Ale był szczęśliwy, uratował kraj. Pozostał w pamięci potomnych jako wielki bohater i to było dla niego kolejnym aspektem szczęścia. Przecież żyjemy tak długo, jak żyje pamięć o nas, jak długo wspominają nas w pieśniach..
„Płomień rozgryzie malowane dzieje
Skarby mieczowi spustoszą złodzieje – pieśń ujdzie cało”
To również jest szczęście.
Zupełnie inny typ szczęścia prezentuje w swej twórczości Jan Kochanowski. W swych fraszkach i pieśniach wychwala codzienność, radość z życia w rodzinnym gronie, spokój i ciepło domowego ogniska, dobry stan zdrowia, umiejętne korzystanie ze wszelkich uroków życia. Kochanowski żył w czasach, kiedy chwalono rozum ludzki, kiedy człowiek był najwyższą wartością, a jego szczęście podstawą szczęścia całej ludzkości, państwo było silne, niepodległe i nie potrzebowało Konradów Wallenrodów. Stąd też w twórczości ojca poezji polskiej pochwała codzienności. Na potwierdzenie tej tezy proponuje analizę trzech utworów.
Pierwszy z nich to fraszka „Na dom w Czarnolasie”. Tytuł wiersza wskazuje na jego autobiografizm, pozwala odczytywać fraszkę jako osobistą modlitwę Kochanowskiego. „Na dom w Czarnolasie” rozpoczyna się apostrofą do Boga, jako władcy ludzkiego życia:
„Panie, to moja praca, a zdarzenie Twoje;
Raczyż błogosławieństwo dać do końca swoje!”
Poeta przeciwstawia wszelkie bogactwa tego świata, najpiękniejsze, najdostatniejsze domy, swemu skromnemu domowi, w którym zaznał tyle szczęścia :
„Ja, Panie, niechaj mieszkam w tym gnieździe ojczystym,
Nie bogactwo okazuje się najważniejsze, ale „gniazdo ojczyste”, miejsce związane z tożsamością poety. Dalej wymienia inne podstawowe dary, o które prosi Pana: zdrowie, czyste sumienie, pożywienie, ludzka życzliwość, przyjemna starość.
Fraszka „Na dom w Czarnolesie” przedstawia dom rodzinny, odziedziczony po przodkach, w których nie ma „marmurów” ani „złotych ścian”. Ale można w nim żyć dostatnio i spokojnie w gronie rodzinnym, zachowując, czyste sumienie i życzliwości sąsiadów. Dom ten wypełnia wewnętrzna energia, gdyż jego mieszkańcy pragną cichego i spokojnego życia, otoczonego szacunkiem ludzi.
Szczęście w wydaniu Jana z Czarnolasu składa się z bardzo prostych rzeczy: zdrowia, sumienia czystego, życzliwości ludzi, pożywienia, itd. Wszystko to jest rozpatrywane w kategoriach daru boskiego, o który prosi się z pokorą. To szczęście pochodzi od Boga, należy je zatem szanować i cieszyć się, że jest.
Kolejnym utworem rozwijającym jeden z elementów szczęścia jest fraszka „Na zdrowie”. Poeta twierdzi, że nie doceniamy zdrowia, dopóki go nie stracimy. Jest to największy skarb, jaki posiada człowiek, bowiem bez niego nie jesteśmy w stanie nic osiągnąć, nie potrafimy cieszyć się z dóbr materialnych. Fraszka podkreśla wielką wartość zdrowia, które człowiek zwykle zaczyna podkreślać, gdy je traci. Poeta pragnie aby bezcenny klejnot, jakim jest zdrowie, zagasiło na stałe w jego domu, gdyż jest ono największym skarbem, daje bowiem radość i dobre samopoczucie, pozwala cieszyć się życiem i zachwycać przyrodą. Zdrowie przedłuża młodość, jest gwarancją ładnego wyglądu, jest najważniejszym spośród wszystkich darów, jakimi natura obdarzyła człowieka. Posiadanie zdrowia to prawdziwe szczęście.
I na koniec „Pieśń IX”, w której Kochanowski zaleca, by korzystać z życia, gdyż nie wiemy, co może jutro się zdarzyć:
„Niechaj na stół dobrego wina przynaszają, a przy tym w złote gęśli albo w lutnią grają”.
Należy jednak korzystać z niego umiarkowanie. Nie trzeba martwić się o to, co będzie za jakiś czas. Bóg śmieje się z ludzi, którzy zamartwiają się przyszłym losem. Los człowieka jest zmienny. Ten, który był bogaty, może w jednej chwili wszystko stracić. Są sprawy, których człowiek nie może ogarnąć umysłem. Jest to m.in. śmierć oraz życie pozaziemskie. Autor zaleca nie zastanawiać się nad tymi sprawami, uważa, że jest to tylko strata czasu. Człowiekowi do szczęścia wystarczy, iż będzie wiedział, że jest to nieuniknione, zaś do rzeczy materialnych nie należy się przywiązywać. Człowiek powinien cieszyć się z tego, co ma, na co uczciwie zapracował oraz żyć w cnocie. To jest gwarancją ziemskiego szczęścia.
W odrodzeniu dominującą rolę odgrywał humanizm, który głosił wiarę w potęgę ludzkiego rozumu, umiłowanie ojczyzny i podziw nad przyrodą. Dla humanistów najważniejszy był człowiek i jego potrzeby. Myślę, że Jan Kochanowski, jako największy polski humanista również najbardziej cenił te wartości. W swej twórczości mówi o szczęściu, które można osiągnąć tylko wtedy, gdy ma się czyste sumienie. Stara nam się udowodnić, że wszystkie rzeczy, sprawy, z których nie do końca możemy być dumni będą nas “prześladować”. Wtedy nie będziemy mogli cieszyć się innymi wartościami takimi jak : dobre zdrowie, wspaniała żona; nie będziemy umieli zachwycać się pięknem przyrody. Taki człowiek jest szczęśliwy. Widzi świat w “jasnych” barwach.
Ostatnią prezentowaną przez mnie koncepcją szczęścia jest jego pojęcie według małego księcia, bohatera niezwykłej opowieści Saint-Exupere’go.
Mały książę to postać niezwykła. Jest miłym i czarującym dzieckiem o jasnych włosach i sympatycznej buzi. Najprawdopodobniej pochodzi z asteroidu, planety oznaczonej symbolem B-612. Cały czas jest prostoduszny, można powiedzieć naiwny, nigdy nie kłamie i bezgranicznie wierzy innym. Szanuje poglądy każdego, ale samodzielnie dobiera sobie towarzystwo.
Wielką miłością Małego Księcia była róża samotnie rosnąca na jego planecie. Pojawiła się niespodziewanie - arogancka, chłodna i wymagająca. Chłopiec codziennie o nią dbał, w zamian otrzymując jej oziębłość. Czy był z nią szczęśliwy, czy uczucie, którą ją obdarzał było miłością, prawdziwym szczęściem? Te pytania dręczyły księcia. Niepewny swoich uczuć postanawia wyruszyć w podróż, w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, jak traktować kogoś kochanego, jak być szczęśliwym. Wędrówka dała mu przekonanie, że jedynie serce stwarza prawdziwy obraz. Na wybrany kwiat nie można patrzeć tak, jak na inne róże. Postanowił więc wrócić na swą planetę i być dobry dla swojej wybranki. Szczęściem jest bycie z kimś kogo się kocha i kto kocha nas. Ten pogląd krystalizuje się w życiu małego księcia poprzez zdobyte doświadczenia w czasie podróży. Momentem najważniejszym w trakcie wędrówki jest dla księcia spotkanie z lisem i poznanie prawdziwego uczucia przyjaźni. Lis pragnął być oswojonym: „Wszystkie kury są do siebie podobne i wszyscy ludzie są do siebie podobni. (...). Lecz jeślibyś mnie oswoił, moje życie nabrałoby blasku. Z daleka będę rozpoznawał twoje kroki - tak różne od innych”. Oznaczało to również , iż róża na jego planecie była jedyna, była JEGO RÓŻĄ.
Przez przyjaźń z lisem zrozumiał bardzo wiele, a na pożegnanie otrzymał sekret: „...dobrze widzi się tylko sercem. Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu.” Ta myśl powinna przyświecać każdemu człowiekowi, na każdym kroku w jego życiu. Mały książę ją rozumiał i właśnie dlatego zrozumiał, iż pokochał kwiat.
Mały Książę zrozumiawszy, swoje uczucia w stosunku do róży, postanawia powrócić na swoją planetę. Niestety, jego ciało było za ciężkie i dopiero poprzez śmiertelne ukąszenie i rozstanie się z ciałem, mógł wrócić do domu. Aby osiągnąć pełnię szczęścia, chłopiec poświęcił zatem swoje ziemskie życie. Uznał tym samym szczęście za wartość, ideę ponad wszystkie inne, wartą najwyższej ofiary. Szczęście jest w sercu człowieka, nie zaś w jego ciele – mówi nam Sain-Exupery.
Literatura bogato przedstawia dążenia ludzi do szczęścia, ich wędrówki, sukcesy i klęski. Każdy ma własne cele w życiu, od których osiągnięcia zależy ludzkie szczęście. Każdy szuka go na własny sposób. Nie ma jednej, jedynie skutecznej drogi do szczęścia.
Pojęcia szczęścia nie da się zmierzyć jedną miarą. To co dla jednych jest najwyższą wartością szczęścia, dla innych stanowi wartość mniej istotną. Konrad Wallenrod za najważniejsze uznał dobro narodu, Kochanowski najbardziej cenił wartości zwane przez nas codziennymi. Jednak każda z prezentowanych przeze mnie koncepcji szczęścia uwzględniała obecność człowieka drugiego człowieka. Każdy ma własną Arkadię.
„Chciano za szczęściem rozpisać listy gończe, ale nikt nie umiał podać rysopisu”.
Niechaj ten aforyzm Wiesława Brudzińskiego uświadomi nam, iż każde szczęście jest inne, wyjątkowe. Na zakończenie chciałabym zaprezentować państwu piosenkę „Mały Książę” w wykonaniu Kasi Sobczyk. Niech będzie ona podsumowaniem mojej wypowiedzi.
Komentarze
Prześlij komentarz