Kraj leniwy - Peter Bruegel
Poetyckie wizje świata idealnego.
Ramowy plam wypowiedzi:
I. Wstęp – Czym jest idealny świat?
II. Teza: Wizja świata idealnego obecna jest w każdej epoce, człowiek w nim żyjący jest zawsze szczęśliwy.
III. Kolejność prezentowanych argumentów:
Raj (Eden) jako początek marzeń o ideale:
stworzenie idealnego świata przez Boga Wszechmogącego;
- opis biblijnego raju, próba jego umiejscowienie na mapie;
- człowiek w raju - istota w pełni szczęśliwa.
Kochanowski i Rej oraz ich renesansowe marzenia o ideale:
„Pieśń świętojańska o sobótce” Kochanowskiego obrazem wiejskiego idealnego życia;
„Żywot człowieka poczciwego” Reja z idealnym ziemianinem.
Soplicowo Mickiewicza – wyidealizowany obraz Ojczyzny:
dworek i jego mieszkańcy miniaturą idealnej Polski;
idealizacja życia szlachty czyli wspomnienia emigranta.
IV. Wnioski:
człowiek zawsze marzy o idealnym świecie;
tęsknota za rajem na ziemi była od dawna i jest nadal inspiracją dla wielu twórców wszystkich epok literackich;
poetycki ideał pięknego świata to przede wszystkim niezakłócona więzi między Bogiem a ludźmi, między ludźmi a przyrodą oraz odpowiednie stosunki międzyludzkie;
w takim świecie najważniejsza jest sprawiedliwość, stałość, roztropność, stateczność, rozwaga;
idealny świat czerpie z przeszłości to, co najlepsze Poszukiwanie miejsca, gdzie człowiek byłby szczęśliwy, towarzyszy ludzkości od zarania dziejów. Biblijny raj, starożytna Arkadia, wyspy szczęśliwe – to różne nazwy tej samej krainy, gdzie życie płynie powoli, w harmonijnym zespoleniu człowieka z naturą, bez zmartwień i bez trosk. Dzięki literaturze stał się on symbolicznym obrazem idealnego kraju, miejsca wiecznej szczęśliwości. Wizja świata idealnego obecna jest w sztuce i literaturze każdej epoki, człowiek żyjący w Raju jest zawsze szczęśliwy.
Prezentując poetyckie wizje idealnego świata nie sposób ominąć tej szczególnej i podstawowej – biblijnego rajskiego ogrodu zwanego Edenem czyli ogrodem rozkoszy. Raj był ogrodem, który Bóg wydzielił na Ziemi ze względu na jego wspaniałe warunki. Początkowo Bóg sam w nim przebywał, a potem dopiero stworzył człowieka , by strzegł idealnego miejsca na Ziemi. W ogrodzie pierwsi ludzie Adam i Ewa wszystkiego mieli pod dostatkiem i z wszystkiego mogli korzystać, z wyjątkiem Drzewa Poznania Dobra i Zła, którego owoców nie mogli zrywać. Eden był uporządkowaną przestrzenią , w której wszystkie stworzenia żyły w harmonii.
Tradycyjnie położenie Edenu upatruje się gdzieś na Bliskim Wschodzie na terenach obecnego Iraku, Turcji lub w Iranie. Z języka irańskiego pochodzi bowiem słowo „raj” oznaczające EDEN. Rajski ogród był początkowo miejscem na ziemi, można więc przypuszczać, że został zniszczony podczas potopu, ale Nowy Testament zdaje się sugerować, że został on po upadku człowieka zabrany z naszej rzeczywistości. Dlatego też człowiek nieustannie tęskni i poszukuje idealnego świata. W Raju był bowiem bardzo szczęśliwy, utracił go przez nieposłuszeństwo.
Kolejnymi tekstami opisującymi idealny świat są utwory renesansowych poetów: Jana Kochanowskiego i Mikołaja Reja. Na szczególną uwagę zasługuje „Pieśń świętojańska o sobótce” Kochanowskiego.
Tematem pieśni są uroki życia na wsi. Pretekstem do opisu są przygotowania do święta słowiańskiego obchodzonego w noc z 22 na 23 czerwca. Podczas tego wieczoru występuje 12 panien jednakowo ubranych i śpiewają pieśni o urokach wsi. Panna XII mówi o wsi, że jest spokojna i wesoła. Porównuje wieś do miasta i twierdzi, że ludzie w mieście utrzymują się na magnackim dworze lub są marynarzami. Takie zarabianie jest niepewne i niebezpieczne. Tymczasem na wsi jest inaczej. Gospodarz żyje w zgodzie z naturą, która zapewnia mu dostatek i szczęście. On sam kosi zboże i zanosi je do stodoły. Każdą chwilę spędza na pracy. Stawia sidła w lesie, łowi ryby. Pilnując owiec, gra na piszczałce, a bóstwa pól i lasów opiekują się nim. Skrzętna gospodyni przygotowuje wieczerzę. Nie musi iść do sklepu, ponieważ ma wszystko, co potrzebne, w domu. Pomaga również mężowi liczyć bydło i doić krowy. Dzieci od najmłodszych lat przyzwyczajają się do skromności. Panna XII mówi, by nie wstydziły się tego. Wszyscy szanują ludzi starszych. Z ich doświadczeń życiowych czerpią wiedzę do własnego życia. Wieś jest spokojna, wesoła, a ludzie w niej żyjący nie znają trosk i kłopotów, głodu i cierpienia. Żyją w bliskości z naturą i drugim człowiekiem. Oczywiście, nie jest to realny obraz wsi polskiej w XVI w. , to jedynie marzenia renesansowego poety.
W ,,Żywocie człowieka poczciwego” Mikołaj Rej ukazuje z kolei ideał ziemianina żyjącego na wsi. Odważnie wypowiada się na temat wychowania młodego człowieka.
Uważa. że każde dziecko ma wrodzone usposobienie. Jeśli matka nie jest na tyle dobra, by wychować dziecko, powinna zatrudnić opiekunkę, która dobre cechy przekaże dziecku.
Według Reja żadne nauki nie są potrzebne, jeśli człowiek ma takie cnoty jak: sprawiedliwość, rozwaga, miłosierdzie. To jest właśnie definicja człowieka poczciwego. Nie zawsze trzeba posiadać wiedzę. Ważniejsze są umiejętności
W "Żywocie..." Rej zawarł swoje rozważania o życiu szlachcica od narodzin aż do śmierci. Zastanawia się również nad obowiązkami dorosłego szlachcica oraz jego starością. Przez prawdziwe szlachectwo Rej rozumie szlachetne, przykładne życie, odrzuca zaś dziedziczenie po przodkach tytułów szlacheckich bez własnych zasług. Za wielką wadę szlachty Rej uznaje pychę prowadzącą często człowieka na manowce, będącą źródłem niecnych czynów.
Rej był rozmiłowany w życiu i pracy na wsi, toteż dokładnie opisywał zajęcia ziemianina w różnych porach roku, przynoszą wiele pożytku, a także dające satysfakcję. Zalecał uprawiać wokół domu sady owocowe i ogrody warzywne, by niczego przez cały rok nie zabrakło rodzinie gospodarza. O ogromnym zamiłowaniu autora do pracy na wsi świadczą liczne zdrobnienia nazw owoców i warzyw oraz innych płodów rolnych: wineczko, ogóreczki, majoranik, orzeszki, śliweczki, syrczki itp.
Zimą Rej radzi odpoczywać w miłym towarzystwie przyjaciół i rodziny, zaleca zabawy, polowania, łowienie ryb, co przynosi pożytek i daje przyjemność. Dbający o fortunę pisarz zaleca w wolnym, zimowym czasie zająć się handlem zbożem, kupować je taniej i sprzedawać drożej w innych okolicach.
Stosunek Reja do spraw publicznych oraz służby ojczyźnie był specyficzny. Choć cenił wartość służby wojskowej w życiu młodego szlachcica, to upatrywał w tym głównie kształtowanie jego charakteru, a nie służbę ojczyźnie. Podobnie myślał o urzędach publicznych nie ceniąc ich zbytnio. Najwyżej cenił urząd posła ziemskiego, ale tylko dlatego, że może on pilnować przywilejów szlacheckich. Podobnie jak u Kochanowskiego , rejowski idealny świat to troska o dobro człowieka i jego współistnienia z przyrodą.
Natomiast w stosunku do świata przedstawionego w epopei narodowej Adama Mickiewicza pt. "Pan Tadeusz" należy zamiast słowa „idealny” użyć „wyidealizowany”. Mickiewicz zaprezentował bowiem konkretne miejsce i konkretny czas, ale jest to obraz jedynie pozornie realistyczny, bardziej przypomina baśniową krainę.
Oto dworek sędziego Soplicy - na pagórku pośród pól i brzozowego gaju. Znajduje się na Litwie, na Kresach, czyli w polskiej arkadii, idealizowanym kraju lat dziecinnych Adama Mickiewicza i bohatera epopei- Tadeusza.
Był to dwór szlachecki budowany z drewna, lecz częściowo murowany. Wyróżniał się swą bielą pośród ciemnozielonych topoli. Dworek posiadał mały dom mieszkalny, stodołę i pola ze zbożem. Za domem znajdował się mały ogródek otoczony płotkiem, pełen kwiatów i trawy błyszczał zielenią, co świadczyło o dostatku i schludności właścicieli. Uderza też gościnność i dobra organizacja: konie każdego gościa natychmiast zostają zauważone i odprowadzone do stajni, a tam hojnie nakarmione (tak jest np. z końmi powracającego do domu ze szkół Tadeusza). Dobrą organizację zdradza też porządek posiłków (jedynie w czasie śniadań panuje lekki rozgardiasz), porządek spacerów (goście powracają z pola w określonej kolejności), rozmieszczenie gości przy stole. Gospodarz nie kryje wcale, że sam nadzoruje niektóre prace, nawet pojenie bydła, gdyż "oko pańskie konia tuczy".
Sędzia dba w swym domu o oddawanie należnego szacunku ludziom ze względu na wiek, stan czy urząd. Mimo, iż nie gardzi urzędami, szanuje też najbiedniejszych włościan i nie wzbogaca gospodarstwa ich kosztem.
Brama dworku była zawsze otwarta dla przyjeżdżających gości. Wnętrze domu - urządzone w starym stylu. Na ścianach widniały obrazy sławnych i mężnych ludzi. W sieni w drewnianej szefie ze sznurkiem stał stary zegar kurantowy. Każdy mógł pociągnąć za niego, aby usłyszeć hymn narodowy-Mazurek Dąbrowskiego.
W tym oto dworze panowały staropolskie obyczaje . Poeta podkreślił przywiązanie szlachty do tradycji, starych obyczajów. Mickiewicz ukazał obrazy z życia szlachty i magnaterii polskiej, to jak żyli Polacy na przełomie wieków. Przedstawił cały przekrój polskiego społeczeństwa przełomu wieków XVII i XIX. Arystokrację reprezentują Hrabia i Stolnik Horeszko, średnią szlachtę- Sędzia, Soplica, Tadeusz, Podkomorzy i Telimena, szlachtę zaściankową- Dobrzyńscy, szlachtę zubożałą- Wojski, Gerwazy i Protazy.
Obraz Soplicowa jest sielankowy. Uczty staropolskie, wieczerze były najważniejszymi wydarzeniami , zachowywano porządek sadzania gości za stołem na wyznaczonych miejscach według wieku i urzędu. Na ucztach nie mogło zabraknąć jedzenia, a najważniejszą potrawą był chłodnik. Były tańce i toasty. Należało usługiwać damom i zabawiać je rozmową, prowadzono dyskusje. Sędzia jako gospodarz dbał o zachowanie obyczajów przy stole. Jedną z ulubionych rozrywek szlachty były polowania. Polowano na grubego zwierza, przywiązywano wagę do ustawienie myśliwych na odpowiednich miejscach i gry na rogu, obwieszczającą koniec polowania. Po polowaniu - czas na dyskusje i na gotowanie bigosu. Chętnie uczestniczono w grzybobraniach, ulubioną rozrywkę ziemiaństwa. Uczestnicy grzybobrania ubrani byli w specjalne stroje.
Dwór w Soplicowie został ukazany jako ostoja szczęścia i porządku. Sędzia Soplica to wzorowy ziemianin, jest przywiązany do dawnych obyczajów, tradycji. Jest patriotą, wyznaje zasady etykiety, tradycyjnych norm, zasady zachowania się w różnych sytuacjach. Młodzież wychowuje się w duchu patriotyzmu. Szlachecki majątek Soplicowo jest ostoją tradycji, obyczajów, to centrum polszczyzny. Daje wrażenie spokoju i zasobności, dostatku, ale nie zbytku.
Przedstawiłem idealny świat według wybitnych twórców. W ich utworach człowiek marzy o idealnym świecie, tęsknota za rajem na ziemi była od dawna i jest nadal inspiracją dla wielu twórców wszystkich epok literackich. Poetycki ideał pięknego świata to przede wszystkim niezakłócona więzi między Bogiem a ludźmi, między ludźmi a przyrodą oraz odpowiednie stosunki międzyludzkie. W takim świecie najważniejsza jest sprawiedliwość, stałość, roztropność, stateczność, rozwaga. Idealny świat czerpie z przeszłości to, co najlepsze.
Czy taki idealny świat w ogóle istnieje? Całe życie szukamy ideałów takich jak idealny partner, idealna praca, idealny dom, idealna przyjaźń.. Nikt nigdy ideału nie znalazł i nie znajdzie, jednak naiwnie nadal szukamy wierząc, że właśnie nam się uda. Ale czy ten idealny świat to właśnie nie plątanina radości ze łzami? Co dałaby nam sama radość lub same łzy? Nie przestajemy wierzyć w ideały i nie powinniśmy przestać. Szukamy ich nadal. Szukanie i dążenie do ideału jest energią, która nas motywuje każdego dnia do działania.
Komentarze
Prześlij komentarz